image_printپرینت خبر

دوه‌چی بازارچاسیندا یئرلشن حسن پادشاه مسجدی، تبریزین چوخ قدیم مسجدلریندن‌دیر. بعضی روایت‌لره گؤره، ایران‌د‌ا ایلک شیعه اذانی بو مسجده وئریلیب‌دیر.
حاج خلیفه کاتب چلبی، جهان‌نما کتابی‌نین مولفی، بو مسجده گؤره یازیر: … جامع‌السلطان حسن، آق‌قویونلو پادشاهی، اوزون حسن-ین تیکدیردیک‌لریندن‌‌دیر. سلطان‌لارا عاید اولان مسجد سایاغی، یونولموش داش و قورقوشوملا تیکیلن بو بینا، اولدوقجا مؤحتشم و محکم بیر تیکینتی‌دیر. محراب صفه‌سی‌نین کناریندا، بیر پارچا بؤیوک بلغمی مرمر، نئچه ذرع ائن-بویوندا، دووارا یاپیشدیریلیب، مسجده پارلاقلیق باغیشلاییب. بو بویوتلاردا مرمر داش، اندر بولونانلاردان ساییلیر. ۱۰۵۰-ه.ق. ایلینده حسن پادشاه مسجدیندن گؤروش ائدن اولیا چلبی، بو مسجدین وصفینده بئله یازیر: … بو مسجدی آق قویونلو اوزون حسن تیکیبدیر… بو مسجدین تیکیمی معمارلیق صنعتی‌نین شاه‌اثرلریندن‌دیر. گونبزلری بوسبوتون کاشیکارلیق‌دیر، دؤرد یاندان ایسه مرمر داشلارلا سوسلنمیش و ایشیقلانمیش گؤزه‌نکلری واردیر.
چلبی مسجدین سوسلمه‌لری‌نین تانیمیندا (شرحینده) آرتیریر: بو بؤیوک مسجدین هر دؤرد دیواری اسلیمی‌لر، ترنج‌لر، چئشیدلی گول بوتالار و یازیت‌لارلا (کتیبه‌لرله)، اویمالار و گچ‌برلوقلارلا سوسله‌نیب‌دیر. قاپی‌لار و پنجره‌لرین اوستونده ده ثلثی جلی خطی ایله داش‌یازیت‌لار واردیر، بونلارین یازیسی گؤزل مستعصمی یاقوت خطینه ده بنزرسیز دئییللر. بو مسجدین محرابی‌نین ایکی یانیندا، گویا کی کهربادان اولان و ائشی بنزری دنیادا تاپیلمایان ایکی پارچا ساری رنگده داش ستون واردیر.
اصفهانین نخجوان میدانی (میدان نقش جهان)دا، دقیقا اونون اوزوندن کوپیالانمیش اولان تبریزین حسن پادشاه میدانی، ایلدن- ایله ویرانه‌لشیب یوخ اولماغا اوز قویوب. بو میدان ۱۶۰مین متر مربع‌لیک آلان ایله، نقش جهان میدانیندان ایکی قات بؤیوک ایمیش. بو معظم میداندان ایندی اکبریه مدرسه‌سی، ایکی صاحب‌الامر مسجدی و حسن پادشاه مسجدی‌نین خرابه‌لیگینی ایچرن کیچیک بیر محوطه قالیبدیر ساده‌جه.
آق قویونلو اوزون حسن، بو میداندا ۳۰ مین نفرلیک قوشوندان سان گؤررمیش. اوزون حسن-ین ده مزاری همین مجموعه‌ده یئرلشیر. اؤلکه‌نین و تبریزین کیملیکلریندن ساییلان بو تاریخی بینا، ایللردیر اؤز باشینا بوراخیلیب، ندنسه مسئوللارین کم‌لطف‌لوغونا اوغراییب، تیکینتی‌نین ائشی بنزه‌ری اولمایان معرق کاشیلاری تالانیبدیر، و تالانماقدادیر دا.
بو میدان ۴ یوز ایل بویونجا جهانشاه، اوزون حسن، شاه ختایی و شاه طهماسب-ین حکومت قرارگاهی اولموشدور. تبریزین اورتاسیندا یئرلشمیش اولان بو میدانین هم حکومتی- اداری ، هم ده مذهبی- اجتماعی و اقتصادی ایشله‌وی (کاربرد) واریمیش.
۱۰۸۲ه.ق. ایلینده، شاه سلیمان صفوی‌نین سلطنت ائتدیگی زامان، شاردن تبریزه گلیب بو میداندان گؤروش ائدیب بئله یازیر: «… تبریزین میدانی، دنیادا گؤردویوم ان بؤیوک میدان‌دیر. اصفهان میدانیندان دا بؤیوک‌دور. تورکلر بورادا دفعه‌لرجه ۳۰‌مینلیک عسکری قوشونو ساواش اوچون حاضیرلاییبلار. هر آخشام جماعات بو میدانا گلیب گزیشیب، اَیله‌نیب تاماشالارا باخیرلار… بو میدان گوندوزون هئچ بیر ساعاتیندا دا بوش دئییلدیر، بورا اصلینده هر جور یئمک و اشیا آلوئری بازاری‌ ساییلیر.»
بو مجموعه‌نین ان اؤنملی تیکینتیسی «هشت بهشت سارایی»دیر کی، سلطان یعقوب اونو تماملاییبدیر. بو سارای اؤز چاغیندا ائله بیر شهرت قازانمیشدی کی، اسلام دنیاسینین دؤرد بیر یانیندان اونون زیارتی اوچون تبریزه گلرمیشلر، یا دا هئچ گؤرمه‌دن اونا شعرلر قوشوب توصیفلر ائدرمیشلر. عبدالرحمن جامی، سلطان یعقوبون مدحینده یازدیغی بیر قصیده‌ده بئله دئییر:
این نه قصر است همانا که بهشتی دگر است،
که گشاده به رخ اهل صفا هشت در است.
جای آن دارد اگر هشت بهشتش خوانند،
چون ز هر نقش در آن حور وشی جلوه‌‌گر است.