#همت_شهبازی-‌نین آذربایجان شعرینده مدرنیزم کیتابی چاپ اولدو
#همت_شهبازی-‌نین آذربایجان شعرینده مدرنیزم کیتابی چاپ اولدو

یازار و تنقیدچی همت شهبازی‌نین آذربایجان شعرینده مدرنیزم کیتابی ایکی جیلدده تبریزین آدلیم ناشیری اختر یایین ائوی طرفیندن چاپ اولاراق ایشیق اوزو گؤردو. یازیچی بوندان اؤنجه ایلک تنقیدی اثری «آذربایجان شعری‌نین تنقیدی آراشدیرماسینی» ( نقد شعر معاصر آذربایجان) فارسجا یازمیشدی. بو دفعه یازیچی بو کیتابینی دوغما آنا دیلیمیزده یازاراق تخمیناً ۲۰۰ ایل‌لیک بیر دؤورو یعنی م.ف.آخوندزاده‌دن تا بو گونه‌دک بیر دؤورو چئوره‌ییر. یازیچی مدرن‌ دؤورونو یاخشیجا ایضاح ائتمک اوچون بو دؤوردن اؤنجه ایکی دؤورو یعنی آیدینلانما و چاغداشلانما دؤورو شعریمیزی ده آراشدیراراق مدرن شعره کئچید آلدیقدا ایلک اؤنجه عمومیت‌له مدرن شعرین نه اولدوغونو، نئجه یارانماسینی، اونون بدیعی اؤزل‌لیک‌لرینی نظری مباحثه‌لرینی وئریر. بو آراشدیرمادا نمونه‌لر تحلیل اولونور. یازیچی کیتابین اؤن‌سؤزونده بو دؤورلر اساسیندا آراشدیرماسینی بئله آچیقلاییر:

ایلک‌ مرحله‌ده (آیدینلانما دؤورونده) اوزرینه گؤتوردویو اساس مقصدده، عنعنه‌نین خورافه‌چی‌لیینی و دینی فاناتیزمی تنقید ائتمک مسئله‌لری‌ دورور. آیدینلانمانین عمومی دورومونو آچیقلادیقدان سونرا، و بو جریانین عصیانکار، علمی و اوسچو (خردگرا) اولدوغونون نئجه‌لیینی چؤزمک اوچون کانکرئت اولاراق اؤلکه‌میزده یاشادیغیمیز دوروم‌لار گؤز اؤنونده جانلانیر. آیدینلانما دؤورو اؤلکه‌میزده نئجه یاراناراق جانلانیر و هانسی ایلکه‌لری منیمسه‌ییر؟ سورغوسونا آیدینلیق گتیرمه‌یه چالیشاراق ایلک اجتماعی مدرنیست‌لریمیزدن ده سؤز آچاجاغیق.
ایکینجی مرحله سیاسی‌لشمه مرحله‌سی‌دیر. بو دؤنَم رضاشاه و اؤلکه‌لر آراسی سرحدلر قویولدوغو چاغدان باشلایاراق یئرلی سیاستین قاداغالارینا اعتراض و عصیان‌کارلیق مرحله‌سی کیمی‌آیدینلارین دوشونجه‌سینی مشغول ائدیر. آذربایجان ادبیاتیندا، سیاسی‌لشمه دؤورونه‌دک (رضاشاه زامانیناجاق) سرحد یوخدور. یعنی ایران آذربایجانی ایله آذربایجان جمهوریتی ادبیاتی، بیر بیری ایله سیخ ایلگی و اونسیت‌ده‌دیلر. ائله بونا گؤره بیز ده، بو زاماناجاق ادبیاتیمیزدا هئچ بیر فرق قویمادان عمومیت‌له بو دؤورون ادبیاتینی بیر یئرده آراشدیراجاغیق. دوغروسو دا ائله بودور. چونکی فتحعلی‌آخوندزاده، علی‌اکبر صابیر، جلیل‌محمدقلیزاده،اوزئییر حاجی‌بیلی کیمی ادبیاتچی‌لارین یازی و شعرلری ایران آذربایجانی ایله علاقه‌ده اولاراق سجیه‌لنیر. اوزئییرین مشروطه حاقدا یازدیغی فیلیئتون‌لاری، صابیر و میرزه‌جلیل‌ین یازدیغی شعر و نثرلری بونا نمونه‌دیر. عینی حالدا ایران آذربایجانیندا چیخان درگی و قزئت‌لر، شاعیر و یازیچی‌لار آذربایجان جمهوریتینی هئچ ده گؤزدن قاچیرماییرلار. بئله اولان حالدا بیزجه بو ادبیاتا سینیر و سرحد قویماق، گئرچک‌لییه گؤز یومماقدیر. بونا گؤره بیزیم اجتماعی ادبی یوزوملاریمیز، سیاسی‌لشمه دؤورونه‌دک ایران آذربایجانی و آذربایجان جمهوریتینده یارانان ادبیاتی و اونون دورومونو نظردن قاچیرمایاجاقدیر.

اوچونجو مرحله ۱۳۴۰٫جی اون‌ایل‌لیک‌دن باشلایاراق ایندییه‌دک سورَن و ایکینجی مرحله‌نین داوامیندا یاراناراق عمومیت‌له «کیملیک‌ دارتیشما» مرحله‌سی‌ کیمی سجیه‌لنیر.

یئکون اولاراق دئمک اولار کی: آذربایجان شعرینده، مشروطه دؤورنده اولان یئنی‌لیک، دوشونجه و مضمون فاکتورو اوزره قورولور. «چاغداشلانما» دؤورونده‌ کی یئنی‌لیک ایسه، مدرنیزمین «تاریخی» مرحله‌سینی عکس ائدیر. ۷۰٫جی اون ‌ایل‌لیک‌دن بو یانا ایسه، بیز مدرنیزمین هر ایکی اوزونو یاشاییریق. یعنی بو دؤور شعریمیز، دوشونجه‌سل و تاریخی مرحله‌لرینی قاریشدیراراق ییغجام بیر مدرن دوشونجه‌نی احاطه ائتمه‌یه باشلاییر.
مدرن شعر» نه‌دیر؟ هانسی اؤزللیک‌لرله باشقا شعر نوع‌لریندن سئچیلیر؟ آرتیق شعر عالمینده بونو سئزمک اولور کی بو گونکو شعریمیزین پوتانسیئلی بیر سیرا اؤزللیک‌لرینه گؤره کلاسیک شعریمیزله فرق‌لنیر. بو پوتانسیئل‌لر اساسیندا «مدرن شعر» آدلاندیردیغیمیز شعریمیز یارانیر. آنجاق مدرن شعریمیز هانسی تاریخی مرحله‌لری سووشدورموش؟ هانسی زامانا مدرن دئییریک و نه زاماندان مدرن شعریمیز باشلامیش؟ بو مرحله‌لری آراشدیرما یؤن‌لرینه گؤره، مدرن‌لشمه سوره‌جینی هانسی زاماندان ایزله‌مه‌لییک؟ داها دوغروسو مدرن‌لشمه جریانی نئچه مرحله‌نی سووشدورور؟ کیمی سوال‌لاری آچیقلاماق لازیم گلیر.