image_printپرینت خبر

اصلینده، بو قهرمانلیق حماسه‌سی‌نین ایچینده شرطی اولاراق دئسم، «کوراوغلو و نیگار داستانی»ندان باشقا «ائیواز و حورو»٬ یاخود دا «بللی احمد و محبوبه خانیم» کیمی محبت داستان‌لاری وار. محبوبه خانیم‌لا، بللی احمد-ین سئوگیسی موستقیل بیر محبت داستانی اولا بیلردی و تصادوفی دئییل کی، بو قارشیلیقلی سئوگیسینی و بو سئوگی آدینا سئوگیلی‌لرین فداکارلیغینی گؤرن کوراوغلو اونلارا دا یئددی گون، یئددی گئجه توی ائله‌ییر.

«کوراوغلو» داستانیندا دؤرد بدیع آتریبوت (صفت) وار کی، اونلار پرسوناژ، بدیع صورت سویه‌سینه قالدیریلیب: اوچ‌تئللی ساز، «هر طرفی سیلدیریم قایالیق، چن‌لی، چیسکین‌لی بیر داغ بئلینده» اولان چنلی‌بئل (جنوبی آذربایجان واریانتیندا شاملی‌بئل- چاملی‌بئل، تورکمن واریانتیندا چنلی‌بئل، قازاخ‌لاردا جانلی‌بئل)٬ «قانادلی دریا آلتیندا تؤره‌میش» قیرآت و ایلدیریم پارچاسیندان حاضیرلانمیش میصری قیلینج!

کوراوغلو دئیرکن، تداعی اولاراق، اوچ‌تئللی ساز دا، چنلی‌بئل ده، قیرآت دا، میصری قیلینج دا درحال یادا دوشور (نئجه کی، اونلاردان بیری‌نین آدینی ائشیتمک کفایت‌دیر کی، درحال فیکرینده کوراغلو اوبرازی (تصویر) جانلانسین!) و یالنیز فولکلوردا یوخ، ائله بیلیرم کی، حتتا دونیا یازیلی ادبیاتیندا دا چوخ آز بدیع صورته، پرسوناژا تصادوف ائتمک اولار کی (دون کیشوت-لا یابیسی روسینانت کیمی!)٬ آتریبوت‌لارا(ویژگی) بو درجه‌ده باغلی اولسون، ائله‌جه ده همین آتریبوت‌لار بو قهرمان قدر مشهور اولسون.

بیز آرتیق ساز باره‌ده دانیشمیشیق، او بیری بدیع آتریبوت‌لارا گلدیکده ایسه، باخین، نیگاری ایلک دفعه آپارارکن، چنلی‌بئل حاققیندا «آلدی قوچ کوراوغلو، گؤرک نه دئدی»:

چیسکین‌لی داغ‌لارین باشی،
نیگار، چنلی‌بئل بودو، بو!
ایگیدلر آچان ساواشی،
نیگار، چنلی‌بئل بودو، بو!…

…حؤکمدار باتا بیلمه‌ین،
جومردلر توتا بیلمه‌ین،
کؤکسونه یاتا بیلمه‌ین،
نیگار، چنلی‌بئل بودو، بو.

اوجالاردان اوجا داغی،
هرگز گله بیلمز یاغی،
کوراوغلو تک أر اویلاغی،
نیگار، چنلی‌بئل بودو، بو.

آشیق جنون‌لا دئیشمه‌سینده ایسه کوراوغلو داها آرتیق بیر قهرمان طرزی ایله:

قیررام قایالاری، ییخارام داغی،
خان‌لار زهر ایچر، سولطان‌لار آغی،
چنلی‌بئلدی قوچ کوراوغلو اویلاغی،
شاه دا گلسه، چنلی‌بئله قویمارام!
– دئییر.
قدیم تورک تفکورونه گؤره آت – آدی حئیوان دئییل، او، گؤیدن ائنیب (شامان تورک‌لری‌نین اینانجیندا)٬ گونشدن گلیب (یاکوت‌لارین تصورونده) و قیرآت دا عادی آت دئییل. نیگاری چنلی‌بئله آپارماق ایسته‌دییی ائله همین صورتده قیرآت‌‌دان سؤز دوشور و نیگارین: «- او نئجه آتدی کی، بیزیم ایکیمیزی بو قوشونون ایچیندن چیخاریب، آپارا؟» – دئیه هیجانلی سوالینا کوراوغلو بو قوشما ایله جاواب وئریر:

اوجا داغ باشیندا یئل کیمی أسر،
دار گونومده منه اورک قیرآتیم.
بیر آیلیق منزیلی بیر گونده کسر،
کؤهلن بسله‌میشم، گرک قیرآتیم.

… قوچ کوراوغلو قونار اولسا یهره،
یاغی دوشمن‌لری سالار قهره،
آخوردا آرپاسین قویماز سحره،
دارا دوشسم، منه کؤمک قیرآتیم.

#داوامی_وار..

بئشینجی بؤلوم

قیرآتی سسله‌ینده سازی سینه‌سینه سیخیب: «آلما گؤزلوم، قیز بیرچک‌لیم قیرآت، گل!» – دئین کوراوغلونون قیرآت سئوداسی گؤرون نه درجه‌ده گوجلودور کی، کئچل حمزه (تورکمن و اؤزبک واریانت‌لاریندا کئمپیر قاری) حیله ایله بو آتی اوغورلاییب آپاراندا، علاج‌سیز قالمیش کوراوغلو کیمی بیر ایگید، مرد، اییلمز، پولاد کیمی مؤحکم فؤو‌العاده اینسان (۲۱-جی عصره گلیب چیخمیش سوپرمن!) بو نامرد، اوغرو، ناجنس اینسانا – کئچل حمزه‌یه عاطفی تأثیر گوجونه مالیک بیر یالواریشلا (ائله بیل، آهی سؤیله‌‌ییر!) دئییر:

جانیم حمزه (!- ای.)٬
گؤزوم حمزه (!- ای.)٬
حمزه، اینجیتمه قیرآتی!
بودو سنه سؤزوم، حمزه،
حمزه اینجیتمه قیرآتی!

قیرآت‌دی منیم دیره‌ییم،
أرییر، قالماز اوره‌ییم،
سن اولاسان دوز- چؤره‌ییم،
حمزه، اینجیتمه قیرآتی!

قیرآت منیم ایکی گؤزوم،
بئله درده نئجه دؤزوم،
حمزه، سنه بودو سؤزوم،
اوغول (!!- ای.)٬ اینجیتمه قیرآتی!

ائشیدر پاشالار، بی‌لر،
شادلیق خبرینی سؤیلر،
کوراوغلو التماس ائیلر،
بالا (!!- ای.)٬ اینجیتمه قیرآتی!

او، ایش-ایشدن کئچدیکدن، آلداندیقدان سونرا آرتیق کئچل حمزه‌نین آج‌گؤز، کم‌فورصت طبیعتینه بلد اولدوغو و قیرآت‌ین طالعی ایله باغلی اضطراب چکدییی اوچون، کئچله بو آت‌ین «قیمتینی» سؤیله‌ییر:

أیلن دئییم قیرآت‌ین قیمتینی،
سکسن مین سرکرده، مالا دا وئرمه!

سکسن مین آغ توکلو قمر اؤیه‌جه،
سکسن مین خزینه پولا دا وئرمه!
سکسن مین ایلخی‌یا، سکسن مین آتا،
سکسن مین ماحال‌دان گلن باراتا٬
سکسن مین کوتانا، سکسن مین جوته،
سکسن مین کوتان‌لی کالا دا وئرمه!

بوراسی دا علامتداردیر کی، «کوراوغلو» واریانت و نسخه‌لرینده دلی‌لره (قهرمانلیق‌لارا!) همدم و دایاق اولان یگانه آدلی و سئچمه آت دئییل. باخین:
دورآت، دولدول، کؤهلن‌شیر، قاراگؤز، آغجاقوزو، آلاگؤز، ساری‌نر، قهمردای و س.
ایلدیریم پارچاسیندان حاضیرلانمیش میصری قیلینج ایسه کوراوغلونون او آرخاسی، دایاغی و سیرداشی‌دیر کی، «کؤنلونو نامردلر ییخسا، پولاد قولچاق قولون سیخسا، میصری قیلینج قیندان چیخسا، لئش سریلر، باش اینیلدر.»

بو بدیع آتریبوت‌لارا یاناشی، داستاندا اوبرازلاشدیریلمیش قوشابولاق- کوراوغلونون کؤپویونده چیمیب، سویوندان ایچدییی سئحرلی قوشابولاق دا یادا دوشور و کوراوغلونون هم آشیق‌لیغیندا، هم ده بیر قهرمان کیمی سجیه‌سینده اوبرازلاشمیش بو بدیع آتریبوتون خصوصی یئری وار. «… یئددی ایلدن، یئددی ایله جومعه آخشامی مشرق طرفدن بیر، مغرب طرفدن بیر اولدوز دوغار، بو اولدوزلار گؤیون اوزونده توققوشارلار. اونلار توققوشاندا قوشابولاق کؤپوک‌لنیب، داشار. هر کیم قوشابولاغین او کؤپویونده چیمسه، ائله قوتلی بیر ایگید اولار کی، نعره‌سیندن آسلان‌لار هورکر، پلنگ‌لر توک تؤکر، قوش‌لار قورخوسوندان قاناد سالار، داغ‌لار، داش‌لار تیتره‌یر، آت‌لار دیرناق تؤکر».
بو همین نعره‌دیر کی، داستانین «دورنا تئلی» قولوندا قارا خان‌لا قارشیلاشان کوراوغلو «بیر نعره چکدی٬ قارا خان‌ین قولاق‌لاری باتدی»٬ یاخود «کوراوغلو ایله دلی حسن» قولوندا کوراوغلو ایله دلی حسن دؤیوشرکن «قیلینج‌دان موراد حاصیل اولمادی، عمودا ال آتدیلار. عموددان موراد حاصیل اولمادی، نیزه‌یه ال آتدیلار. نیزه‌ده ده کار اولمادی. آت‌دان دوشدولر، گولوشمه‌یه باشلادیلار. گاه او، بونا گوج گلدی، گاه بو، اونا گوج گلدی. قوچ کوراوغلو بیر دلی نعره چکیب، دلی حسنی گؤتوروب، یئره ووردو»٬ یاخود دا باخین، هله کوراوغلو ایله تانیش اولمایان ایگید دمیرچی‌اوغلو نه دئییر: «من اونون (کوراوغلونون – ای) نه قیلینجیندان قورخورام، نه شئش‌پریندن، نه ده دلی‌لریندن! آما دئییرلر داوا ائله‌ینده اونون بیر نعره چکمه‌یی وار! قورخسام، قورخسام، بلکه بیرجه او نعره‌دن قورخارام» و تورکمن، اؤزبک واریانت‌لاریندان توتموش تاتار- توبول نسخه‌لرینه‌جن بئله بیر اوبرازلی بدیع تفکور ایفاده‌سی بو حماسه‌نین مهم بدیع- استاتیک خصوصیت‌دیر.

#داوامی_وار…