image_printپرینت خبر

بوراسینی دا قئید ائدک کی، فولکلورشوناس‌لارین آپاردیق‌لاری تدقیقات‌لارا گؤره دونیا فولکلوروندا «کوراوغلو» قدر واریانت و نسخه‌لره مالیک ایکینجی حماسه یوخدور.

«کوراوغلو»نون ژانری علمی ادبیاتدا اساسن حماسی ژانر کیمی معین‌لشدیریلیر، آنجاق بو داستانداکی شعرلر، قطعن اونون حقیقتن گئنیش حماسی منظره‌سی‌نین کؤلگه‌سینده قالمیر، صحیفه‌دن- صحیفه‌یه (قولدان قولا) همین حماسه‌یله یاناشی آددیم‌لاییر.

آذربایجان فولکلوروندا کوراوغلونون بو داستانداکی شعرلریندن باشقا دا بیر سیرا قوشمالاری، گرایلی‌لار و اولسون کی، بو شعرلرین مؤللیفی رئال کوراوغلولار یوخ، یوزایل‌لیک‌لر بویو یازیب- یارادان آشیق‌لارین جمعی – میفیک کوراوغلودور. بو فاکت‌ین اؤزو گؤستریر کی، یالنیز داستان قهرمانی دئییل، بدیع گوجو و شؤوقو ایله داستاندان چیخیب، خالقین قهرمانی اولان کوراوغلو اوبرازی تورک خالق‌لاریندا آشیق صنعتی‌نین اینکیشافیندا، پوئتیک رنگارنگ‌لییینده، هم لیریک، هم ده حماسی سجیه الده ائتمه‌سینده چوخ جیددی و اهمیتلی رول اویناییب.

گومان ائدیرم کی، بو – عموم‌تورک فولکلورو اوچون سجیه‌وی ادبی حادیثه‌دیر، داستانین تورک، قازاخ، تورکمن، اؤزبک، آلتای واریانت و نسخه‌لرینده ده یالنیز کور کیشی‌نین (مئهتر علی‌نین، تورکمن‌لرده آدی بی‌ین، جنوبی آذربایجان واریانتیندا میرزه صراف‌ین) اوغلو یوخ، تورپاغین، داغین، ایشیغین، اودون، آتش‌ین اوغلو اولان کوراوغلونون (گوراوغلونون، قوراوغلونون، قورقولی‌نین…) تورک خالق‌لاری‌نین فولکلورونون لیریک- پوئتیک باخیمدان زنگین‌لشمه‌سینده آز رولو اولماییب.

ائله‌جه ده سلسله «کوراوغلو» هاوالارینا (آذربایجاندا «کوراوغلو گؤزللمه‌سی»٬ «میصری کوراوغلو»٬ «قانلی کوراوغلو»٬ «دلی کوراوغلو»٬ «شاهسئونی»٬ و س…، قازاخ مقام‌لاری، تورکیه‌ده «کوراوغلو چئشیتلمه‌سی»٬ «کیزیراوغلو موصطفا بی»٬ «آلدی کوسا بی»٬ و س…، تورکمن‌لرده «آشیک بولموشام»٬ «نوایی»٬ و س… قولاق آسدیقجا، آچیق- آشکار حیس ائدیرسن کی، بو هاوالارین، نغمه‌لرین یارانماسی و یوز ایل‌لیک‌لری آدلاماسی یالنیز ساز ایفاچی‌لیغیندا یوخ، عمومیتله، تورک خالق‌لاری‌نین موسیقی یارادیجی‌لیغیندا مهم رول اوینامیش، بو موسیقی‌نی میللی‌دن بشری‌لییه آپاران یولون (ائله یالنیز قارا قارایئو-ین «اوچونجو سیمفونییا»سینی خاطیرلاساق، ائله بیلیرم کی، کفایت‌دیر) بدیع- استاتیک یولچولاریندان بیری اولموشدور.

بیر مهم جهتی ده قئید ائتمک ایسته‌ییرم: تورک دؤولت‌لرینده ادبیات‌شوناس‌لیغین، داها کونکرئت دئسم، فولکلورشوناس‌لیغین اینکیشافیندا «کوراوغلو» داستانی‌نین بؤیوک رولو اولوب – اونو تحلیل و تدقیق ائدن یوزلرلره (بلکه ده مین‌لرله!) علمی مقاله‌لر یازیلیب، بیر چوخ مونوگرافییالار نشر ائدیلیب و اون‌ایل‌لیک‌لر بویو آپاریلان «کوراوغلو» تدقیقاتی (آذربایجاندا و.خولوفلو، ح.علی‌زاده، ح.آراسلی، م.ح.طهماسب، پ.افندی‌یئو، ف.فرهادوف، خ.کوراوغلو، و.ولی‌یئو، آ.نبی‌یئو، ن.جعفروف، م.حکیم‌وف، … و سایماقلا قورتارمایان باشقا مؤللیف‌لر، تورکمنیستاندا ب.آ.کارریئو، اؤزبکیستاندا خ.ت.ظریف‌وف کیمی مشهور ادبیات‌شوناس‌لاری، تورکیه‌ده د.ایلدیریم، پ.ن.بوراتوف، ف.بایات و باشقا عالیم‌لری خاطیرلایاق) درین‌لشدیکجه، علمی نائلیت‌لر ألده ائدیلدیکجه، فولکلورشوناس‌لیق دا داواملی اینکیشاف ائدیب٬ زنگین‌لشیب.

۱۹۳۷-جی ایلده – او واخت کی، بوتون سووئت( شوروی) ایتفاقیندا، او جومله‌دن، تورک منشألی جمهوریت‌لرده، مختاریت‌لرده، دیارلاردا (آذربایجاندا، قازاخیستاندا، اؤزبکیستاندا، قیزغیزیستاندا، تورکمنیستاندا، تاتاریستاندا، آلتای‌دا، اویغوروستاندا، یاکوتییادا و س.) قانلی ساواش‌لار گئدیردی، بیردن- بیره بؤیوک «اوزئییر حاجی‌بی‌لی‌نین»٬ «کوراوغلو» اوپئراسی مئیدانا چیخدی و قیرآت‌ین بئلینه سیچرایاراق، میصری قیلینج سیییریب، باشی‌نین اوستونه قالدیرمیش کوراوغلو یالنیز آذربایجان خالقینی یوخ، بوتون تورک خالق‌لارینی ظولمه، سیتمه سینه گرمه‌یه، عزمکار‌لیغا چاغیریردی. تصادوفی دئییل کی، ۱۹۸۰-جی ایل‌لرین سونو، ۹۰-جی ایل‌لرین اول‌لرینده «کوراوغلو» اوپئراسی‌‌نین نغمه‌لری آذربایجاندا میللی موباریزه‌نین ماهنی‌سینا چئوریلمیشدی.
بو اوپئرا ۱۹۳۹-جو ایلده عشق‌آباد-دا، بیر مدت سونرا تاشکند‌ده تاماشایا قویولدو، ایل‌لر کئچدی، نهنگ سووئت امپراتوریسی داغیلدی، دونیانین سیاسی خریطه‌سینده تورک دؤولت‌لری‌نین سایی آرتدی و بو دفعه تورک‌سوی-ون لایحه‌سی اولاراق اوزئییر بی‌ین اوپئراسی تورکیه، آذربایجان، قازاخیستان، قیرغیزیستان، تاتاریستان صنعتچی‌لری‌نین ایشتراکی ایله تاماشایا قویولوب، بؤیوک اوغورلا همین دؤولت‌لرینی پایتخت‌لرینده گؤستریلدی.
من اینسان‌سئور چالیشمالار ایله ماراقلاندیغیم اوچون، هارداسا رمزی تأثیر باغیشلایان بیر حقیقتی ده دئمک ایسته‌ییرم: ۱۹۶۶-جی ایلده – سووئت ایتفاقی‌نین (و ایدئولوژیسی‌نین) عضمت‌لی بیر دؤورونده سووئت اینسان‌سئور چالیشمالاری یئنی گؤزل بیر مارکا ایله زنگین‌لشیر (!) و «کوراوغلو» اوپئراسینا حصر اولونموش بو مارکادا دا کوراغلو قیرآت‌ین بئلینده میصری قیلینجینی باشی‌نین اوزه‌رینه قالدیریب.

۱۹۸۹-جو ایلده – سووئت ایتفاقی‌نین سارسیلدیغی بیر واختدا «SSRİ»-نین (اتحاد جماهیر شوروی) پست مارکالاریندان (تمبر پستی) بیری «کوراغلو» داستانینا حصر اولونموشدو و بو مارکانی بئله بیر متن مشایعت ائدیردی:
«کوراوغلو» – آذربایجان خالقی‌نین حماسی آبیده‌سی‌دیر. بو جنگاور- نغمه‌کار اوبرازی‌نین تمثالیندا خالقین قهرمانلیق ایده‌آل‌لاری، استبدادا و عدالت‌سیزلییه قارشی موباریزه عزمی اؤز ایفاده‌سینی تاپمیشدیر».

بو، همین گرگین دؤور ایدی کی، سووئت رهبرلییی‌نین تحریک‌ائدیجی سوکوتو، فعالیت‌سیزلییی سایه‌سینده ائرمنی میلیتاریسمی (ارتش سالاری) قاراباغ‌ ایدعاسی ایله باغلی باش قالدیرمیشدی و ائله بیل، او سووئت مارکاسیندا (!) آذربایجان خالقی کوراوغلونون تمثالیندا ائله همین عدالت‌سیزلییه قارشی آیاغا قالخمیشدی.

۱۹۹۰-جی ایلده ایسه آرتیق تاریخین صحیفه‌سینه چئوریلمکده اولان سووئت ایتفاقی‌نین أن سون پست مارکالاریندان بیری تورکمن رسامی ای- کلیچئوین «گوراوغلو» (کوراوغلو) مؤوضوسوندا چکدییی لیریک بیر گرافیکی شکیلی ایله چاپ اولونموشدو و او مارکادا یازیلیب کی، «تورکمن خالقی‌نین حماسی آبیده‌سی‌‌نین قهرمانی گوراوغلو اؤز وطنینی (تورکمنیستان‌ین تمثالیندا قدیم تورک یوردونو!) قورویاراق، استبدادا قارشی موباریزه آپاریر».

بو سووئت مارکالاری‌نین چاپی، گومان ائدیرم کی، دونیا اینسان‌سئور چالیشمالار تاریخینه حک اولونموش حقیقتن علامتدار، بلکه ده، دئدیییم کیمی، بیر آز رمزی حادیثه‌دیر.

کوراوغلویا حصر اولونموش و تورکیه‌ده باسیلمیش بیر پست مارکاسی دا وار. «بوراسی تورک یوردو…» باشلیقلی او مارکایا کوراوغلونون «مرد دایانار، نامرد قاچار» سؤزلری حک اولونوب. (داستانین آذربایجان واریانتیندا کوراوغلونون سؤیله‌دییی سون گرایلی‌نین بیرینجی بندی:

مرد دایانار، نامرد قاچار،
مئیدان گومبور- گومبورلانی…
دلی‌لریم مئیدان آچار،
دوشمن گومبور- گومبورلانی…)

#داوامی_وار…