image_printپرینت خبر

بو گون باکی‌دا توکای ممدووف-ون یاراتدیغی کوراغلو هئیکلی تورک خالق‌لاری‌نین بیر طرفدن قیلینج (قهرمان کوراوغلونون میصری قیلینجینا!) بیر طرفدن ده سئحیرلی سازا (نیگار سئوداسی ایله شعرلر قوشان آشیق کوراوغلونون محبت، صداقت، مردلیک، مرحمت، خئیرخواهلیق، عهدی-پیمان، وفا، ایلقار ترنم ائدن سازینا!) سؤیکه‌نن بیرلییی‌نین سیموولودور و یالنیز آذربایجاندا دئییل، تورکیه‌ده، تورکمنیستان‌دا، باشقا تورک دؤولت‌لرینده اوجالدیلمیش کوراوغلو هئیکل‌لری اورتاق تاریخین دئدیییم همین ژنتیک یادداشدان دوغموش موعاصیر آبیده‌لردیر.

یاخود بو گون موستقیل تورکمنیستان‌ین والیوتاسیندا (واحد پول) گوراوغلونون (کوراوغلونون) شکیلی حک اولونوبسا، او یالنیز تورکمن خالقی‌نین یوخ، بیزیم هامیمیزین – قیرغیزیستا‌ن‌دان کریماجان، قازاخیستان‌دان آلتایا‌جان، آنادولودان قاقاوزستاناجان، اؤزبکیستان‌دان اویغوروستاناجان بوتون تورک خالق‌لاری‌نین افتخاری، غرور منبعی، فخری‌دیر.

اوزئییر بی‌دن قیرخ ایل سونرا مشهور تورک بسته‌کاری «احمد عدنان سایقو»نون «کوراوغلو» اوپئراسی ایستانبولدا تاماشایا قویولدو، بؤیوک اوغور قازاندی و اوپئرا صحنه‌سینده‌کی بو یئنی اوغور بیر داها گؤستردی کی، کوراوغلو اثرلرین بدیع- استاتیک و میللی- معنوی سیناغیندان کئچه‌رک دایما عموم‌تورک مدنیتی‌، بو مدنیت‌ین اینکیشافی، موعاصیر نائلیت‌لری ایله بیر یئرده‌دیر.

و ۲۰۱۵-جی ایلده تورکمنیستان‌ین تشبوثو و ایش‌گذار فعالیتی نتیجه‌سینده بو حماسه‌نین یونسکو-نون «بشریتین غیری- مدنی ارثی لیسته‌سی»نه داخیل ائدیلمه‌سی بالکان‌لاردان توتموش قافقازا-دک، تورکمنیستان‌‌دان توتموش تووایا، بالتیکادان توتموش کریماجان بوتون تورک خالق‌لاری‌نین بشری مدنیت‌ین اینکیشافیندا و زنگین‌لشمه‌سینده بؤیوک رول اوینادیغینی بیر داها تصدیق و بدیع- استاتیک باخیمدان تثبیت ائتدی.
باخین، تورک تورپاق‌لاریندا نه قدر کوراوغلو قالاسی وار (یالنیز ائله آذربایجاندا گده‌بی‌ده‌کی، توووزداکی، قازاخا گلن قدیم کروان یولونون اوستونده‌کی و س. «کوراوغلو قالالاری»نی یادا سالاق)، نه قدر چنلی‌بئل‌لر، «کوراوغلو قایالاری»، «کوراوغلو یارغان‌لاری»، «کوراوغلو داغ‌لاری»، «کوراوغلو زاغ‌لاری» وار؟ تورکیه‌ده، تورکمنیستان‌دا، اؤزبکیستان‌دا، قازاخیستان‌دا، قیرغیزیستا‌ن‌دا کوراوغلونون آدی ایله باغلی نه قدر جغرافی مکان‌لار، قدیم تاریخی آبیده‌لر وار؟ بوتون بونلار تورک خالق‌لاری‌نین ژنتیک یادداشی‌نین تظاهورودور کی، آغاج عینی کؤکدن قول- بوداق آتدیغی کیمی، همین ژنتیک یادداشین میللی- معنوی شاخه‌لری‌دیر.
بلی، بوتون بو قالالاری کوراوغلو (گوراوغلو، کاراوغلو، قورقولو، قوراوغلو) تیکیب، میصری قیلینجینی او، اوینادیب، بوتون بو چنلی‌بئل‌لرده (شاملی‌بئلده، جانلی‌بئلده، چاندی‌بئلده) کوراوغلو ساز چالیب، بوتون بو داغلاردا، قایالاردا کوراوغلو، اونون دلی حسن، گیزیراوغلواؤلموش موصطفا بی، بللی احمد، دمیرچی‌اوغلو و باشقالاری کیمی ۷۷۷۷- یئددی مین یوز یئتمیش یئددی (اورتا آسیا واریانت‌لاریندا ۴۰، بعضن ده ۷۰) دلی‌لری آت چاپیب، بو یارغان‌لاری آدلایاراق، دوشمن‌لری تعقیب ائدیب.

بو قهرمان یالنیز حسن پاشانین کور ائتدییی مئهتر «علی کیشی»‌نین اوغلو «رؤوشن علی» دئییل، او عینی زاماندا، اؤلموش آناسیندان گوردا دوغولوب، دونیایا گلن همین چاغدا – «گوراوغلو»دور، ظولمتده ایشیغین، پلانئتار (سیاره) گئجه‌لرده چیخمیش آیین، پاریلدایان اولدوزلارین، گئجه‌لری گوندوزه چئویرن گونش‌ین رمزی‌دیر، خئییر ایله شرین موباریزه‌سینده خئییرین قدرتلی متفقی‌دیر.

تانینمیش تورکمن عالیمی ب.آ.کاررییئو داستانین تورکمن واریانتیندا («گوراوغلو») موسکووا نشری‌نین اؤن سؤزونده یازیر کی، بو حماسه‌نین «آذربایجان نسخه‌لرینده بوتون باشقا نسخه‌لردن آرتیق تاریخی عنصرلر وار» (قور- اوقلی. موسکووا، ۱۹۸۳)، آذربایجان عالیمی ف.جلیل‌وف ایسه «اصل «کوراوغلو»نون قدیم واریانتی تورکمنیستان‌‌دا قالیر» – دئییر (باخ: «شرق» قزئتی، ۲۲ سپتامبر ۲۰۱۶٫) و بئله محرمانه قارشیلیقلی ادعالار، البته، عینی کؤکدن، عینی اساسدان، عینی منبعدن دوغور.

داستانی اینگلیس دیلینه ترجومه ائدیب، ۱۸۴۵-نجی ایلده لندن‌ده نشر ائتدیرن لهستان‌لی شرق‌شوناس الکساندر خودزکو-دان، آلمان دیلینه چئویرن او.وولف-دان، فرانسیز دیلینه چئویرن ژورژ ساند-دان (سونرالار بو ترجومه ج.ساند-ین اوغلو رسام موریس ساند-ین تصویرلری ایله یئنی‌دن نشر ائدیلمیشدی)، روس دیلینه چئویرن س.س.رننین‌دن سونرا، موعاصیر چاغا قدر متخصص تدقیقاتچی‌لار کوراوغلونون تاریخی کیملییینی آختاریر:
کیم اولوب کوراغلو – جلالی‌لر سرکرده‌سی، یاخود دا «شیروان عوصیانچی‌لاری‌نین رهبری؟؛ هانسی تورک تورپاغیندا یاشاییب، موباریزه آپاریب – آذربایجاندا، یوخسا آنادولودا، یا دا تورکمنیستان‌‌دا؟؛ مشخص اولاراق کیم‌لره قارشی ووروشوب – قیزیل‌باش‌لارا، بیرینجی شاه عابباسا، یاخود حسن پاشایا، یاخود دا بولو بی‌یه قارشی؟

بعضی فولکلورشوناس‌‌لار «کوراوغلو»نو «دده قورقود»دان دا قدیم عموم‌تورک آبیده‌سی حساب ائدیر، حماسه‌نین قهرمانینی ایسه «هئرکول»‌لا عینی‌لشدیریر، اونون قوراوغلو (کوراوغلو) – قئراکل – هئراکل شکلینده قدیم آوروپا خالق‌لاری‌نین میفولوژییاسیندا تظاهر ائتدییینی دئییر، «کوراوغلو» منبع‌لرینی بشری بین‌الخالق طرح‌لرده، «هرادوت»ون تاریخینه استناد ائده‌رک، قدیم «سکا» روایت‌لرینده آختاریر، ماراقلی پارالئل‌لر گتیریرلر. رحمتلیک اسرافیل عابباسلی قارشییا بئله بیر سوال قویور: «کوراوغلو» حماسه‌سی‌نین هانسی حماسی آبیده‌‌لر قروپونا عاید ائتمک لازیمدیر، او، میفیک‌دیرمی، یوخسا داها چوخ تاریخی سجیه‌می داشیییر؟» (اسرافیل عابباسلی. «کوراوغلو»: نه وار، نه یوخ؟ – باکی، ۲۰۱۳، ص. ۸۵٫)

«کوراوغلو»شوناس‌لیقدا بو تیپلی چوخ میثال‌لار گتیرمک اولار و بوتون فیکیر و ملاحظه‌‌لر، ادعالار، گومان‌لار، موباحثه‌لر، احتمال‌‌لار، سوال‌لار، سؤز یوخ، علمی گیریش هدفی‌دیر، آنجاق بوتون بونلارا برابر، مهم و علمی پروبلم‌لردن کنار، همین پروبلم‌لرین فؤوقوندا دایانان بیر حقیقت وار: داستانین هانسی واریانتی‌نین، هانسی نسخه‌سی‌نین قهرمانی اولورسا اولسون، حماسه نانسی دؤورده یارانیبسا، یارانسین، نانسی قدیم میفولوژییا ایله قوهومدورسا – بو دا اولسون، «کوراوغلو»نون واحید تورک بدیع- استاتیک تفکورو، میللی- معنوی اؤزونوایفاده‌سی یارادیب.

«کوراوغلو» داستانی موختلیف واریانت و نسخه‌لرده آیری- آیری تورک خالق‌لاری‌نین میللی ثروتی اولدوغو کیمی، عمومی‌لیکده، بیر وحدت حالیندا بوتون تورک‌لرین میللی ثروتی‌دیر.

اساس او دئییل کی، کوراوغلو تاریخی شخصیت‌دیر، یا یوخ، ۱۲-جی عصرده، یاخود ۱۶-جی عصرین سونو، ۱۷-جی عصرین اول‌لرینده یاشاییب، یا یاشاماییب، بو داستان بعضی ادبیات‌شوناس‌لارین قناعتینه (نتیجه‌‌گیری) گؤره، یالنیز ۱۷- ۱۸-جی عصرلرده فورمالاشیب، یا یوخ؟
اساس اودور کی، کوراوغلو بو گون یاشاییر.

بو گون أن موعاصیر باکی مترو ایستاسیون‌لاریندان بیری «کوراوغلو»نون آدینی داشیییر و ائله بیل، او مودئرن قاطارلار کوراوغلونون اؤزونو ده گله‌جه‌یه آپاریر.

داستانین سونوندا کوراوغلو آرتیق قوجالیب («قوجالدیم، نیگار، قوجالدیم…»)، آشیق جنون‌-ون تعبیری ایله دئسک، «دلی‌لری باشیندان داغیتمیشدی، کوراوغلولوغو یئره قویموشدو». آنجاق استبدادی و عپالت‌سیزلییی گؤرن کوراوغلو کوراوغلولوغو یئره قویا بیلردیمی؟!
و نؤوبتی خان‌لار (آغا خان‌لا، مئهدی خان) بؤیوک بیر قوشونلا چنلی‌بئله هجوم ائدنده قوجا کوراوغلو یئنه قیرآتی مینیب، میصری قیلینجی قینین‌دان سیییره‌رک، یئنه باشینا ییغیشمیش دلی‌لری ایله بیرلیکده دوشمنی دارماداغین ائدیر و آشیق جنون‌-ون «- دئ گؤروم، ایندی نه فیکیرده‌سن؟» – سوالینا کوراوغلو: «- یوخ، آشیق جنون! دوزدو، من کوراوغلولوق‌دان أل چکمیشدیم. اما باخیرام کی، بو اولان ایش دئییل. نه قدر کی، حؤکمدارلار، پادیشاهلار، پاشالار، خان‌لار، بو نامرد دونیادا آغالیق ائله‌ییرلر، من کوراوغلولوغو یئره قویا بیلمه‌یه‌جه‌یم».
کوراوغلو عؤمرونون زامان سرحددی یوخدور.
و نه قدر کی، تورک خالق‌لاری‌ یاشاییر، او قدر ده کوراوغلو یاشایاجاق.

کوراوغلو تورک خالق‌لاری‌نین تاریخینده و طالعینده ابدی‌دیر، او هئچ زامان قانادلی دریا آتیندان تؤره‌میش، چاپاندا آیاق‌لاری یئره دیمه‌یه قیرآت‌ین بئلیندن دوشمه‌یه‌جک، میصری قیلینج دا، ساز دا همیشه کوراوغلو ایله بیر یئرده‌دیر.

#سون.

قایناق‌: ۵۲۵-جی قزئت